Key takeaways
Những điểm chính cần ghi nhớ
• Cognitive decline involves a gradual loss of thinking skills, including memory, reasoning, and attention. While some decline is normal with aging, significant changes could indicate a cognitive disorder.
• Suy giảm nhận thức là sự suy giảm dần các kỹ năng tư duy như trí nhớ, khả năng suy luận và sự chú ý. Một mức độ suy giảm nhất định là bình thường khi lão hóa, nhưng những thay đổi rõ rệt có thể là dấu hiệu của rối loạn nhận thức.
• Doctors use various screening and neuropsychological tests, such as the SAGE test and MMSE, to detect cognitive decline, and experimental tests are being researched to identify changes even before symptoms appear.
• Bác sĩ sử dụng nhiều bài kiểm tra sàng lọc và kiểm tra thần kinh – tâm lý như SAGE và MMSE để phát hiện suy giảm nhận thức. Ngoài ra, các xét nghiệm thử nghiệm đang được nghiên cứu nhằm phát hiện thay đổi ngay cả trước khi triệu chứng xuất hiện.
• Adopting a healthy lifestyle, including a nutritious diet, regular physical activity, social engagement, and mentally stimulating activities, may help prevent or delay cognitive decline.
• Áp dụng lối sống lành mạnh — bao gồm chế độ ăn giàu dinh dưỡng, vận động thường xuyên, duy trì kết nối xã hội và các hoạt động kích thích trí não — có thể giúp ngăn ngừa hoặc làm chậm suy giảm nhận thức.
Your mind is central to your identity. The sharpness of your thinking, your ability to communicate and connect with others, and the rich trove of memories you’ve collected over a lifetime all have enormous value.
Tâm trí là trung tâm của bản sắc con người. Sự sắc bén trong tư duy, khả năng giao tiếp và kết nối với người khác, cùng kho ký ức phong phú tích lũy suốt đời đều có giá trị to lớn.
As you get older, you may notice changes in some of your thinking skills, including cognitive decline.
Khi lớn tuổi, bạn có thể nhận thấy những thay đổi trong một số kỹ năng tư duy, bao gồm cả suy giảm nhận thức.
This article explores how your cognitive abilities can change later in life. It also provides some practical guidance to help you keep your brain healthy as you age.
Bài viết này sẽ phân tích cách các khả năng nhận thức có thể thay đổi theo tuổi tác, đồng thời đưa ra những hướng dẫn thực tế giúp bạn duy trì não bộ khỏe mạnh khi về già.
What is cognitive decline?
Suy giảm nhận thức là gì?
Cognitive decline is the gradual loss of thinking abilities such as:
Suy giảm nhận thức là sự mất dần các khả năng tư duy như:
• learning (học tập)
• remembering (ghi nhớ)
• paying attention (tập trung chú ý)
• reasoning (suy luận)
For some people, a small amount of cognitive decline occurs with age. But more significant changes can be a sign of a cognitive disorder. Injury, illness, and health habits can influence how much and how fast your cognitive abilities change over time.
Ở một số người, suy giảm nhận thức nhẹ là điều bình thường khi lão hóa. Tuy nhiên, những thay đổi nghiêm trọng hơn có thể là dấu hiệu của rối loạn nhận thức. Chấn thương, bệnh tật và thói quen sống đều ảnh hưởng đến mức độ và tốc độ suy giảm này.
Stages of cognitive decline
Các giai đoạn suy giảm nhận thức
Specialists generally recognize four stages of cognition as people age:
Các chuyên gia thường chia quá trình nhận thức theo tuổi tác thành bốn giai đoạn:
• No cognitive impairment (NCI): You don’t experience any differences in your thinking ability or in the complex skills that make up cognition.
• Không suy giảm nhận thức (NCI): Bạn không nhận thấy sự khác biệt nào trong khả năng tư duy hoặc các kỹ năng nhận thức phức tạp.
• Subjective cognitive decline (SCD): You notice that some of your thinking abilities have begun to decline but not enough to interfere with how you function day to day.
• Suy giảm nhận thức chủ quan (SCD): Bạn nhận thấy khả năng tư duy có dấu hiệu suy giảm nhưng chưa ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
• Mild cognitive impairment (MCI): You experience a decline in your ability to reason, remember, use language, make judgments, and perceive the world around you accurately.
• Suy giảm nhận thức nhẹ (MCI): Bạn gặp khó khăn trong việc suy luận, ghi nhớ, sử dụng ngôn ngữ, đưa ra phán đoán và nhận thức môi trường xung quanh.
• Dementia: You have trouble with activities of daily living, such as driving, paying bills, taking care of your living space, and caring for your body and your health.
• Sa sút trí tuệ: Bạn gặp khó khăn trong các hoạt động sinh hoạt hằng ngày như lái xe, thanh toán hóa đơn, chăm sóc nhà cửa và chăm sóc bản thân.
NCI and SCD are typical as you get older. MCI and dementia are cognitive disorders with symptoms that can occur along a spectrum of severity.
NCI và SCD thường gặp khi tuổi cao. MCI và sa sút trí tuệ là các rối loạn nhận thức với mức độ nghiêm trọng khác nhau.
What are the signs of cognitive decline?
Dấu hiệu của suy giảm nhận thức là gì?
People with mild cognitive decline might:
Người bị suy giảm nhận thức nhẹ có thể:
• have trouble finding the right words to express themselves
• lose or misplace things
• forget appointments and scheduled events
• become overwhelmed by complex tasks
• khó tìm từ ngữ để diễn đạt
• hay làm mất hoặc để quên đồ
• quên lịch hẹn, sự kiện
• cảm thấy quá tải với các công việc phức tạp
Keep in mind that typical forgetfulness is not the same as cognitive decline.
Cần lưu ý rằng hay quên thông thường không đồng nghĩa với suy giảm nhận thức.
When to see a doctor
Khi nào nên gặp bác sĩ
If you notice any of these signs, it may be time to visit a healthcare professional:
Nếu bạn gặp những dấu hiệu sau, đã đến lúc nên đi khám:
• getting lost in familiar places
• bị lạc ở nơi quen thuộc
• repeated questions
• lặp lại cùng một câu hỏi
• mood or personality changes
• thay đổi tính cách hoặc cảm xúc
• trouble recognizing loved ones
• khó nhận ra người thân
How do doctors detect cognitive decline?
Bác sĩ phát hiện suy giảm nhận thức như thế nào?
A doctor may use screening tests to check for cognitive decline.
Bác sĩ có thể sử dụng các bài kiểm tra sàng lọc để đánh giá suy giảm nhận thức.
Self-Administered Gerocognitive Examination (SAGE) and other screening tests
Bài kiểm tra SAGE và các тест sàng lọc khác
SAGE is one of the most common screening tests and can be completed at home.
SAGE là một trong những bài kiểm tra phổ biến nhất và có thể thực hiện tại nhà.
Studies show SAGE can detect cognitive decline earlier than MMSE in some cases.
Các nghiên cứu cho thấy SAGE có thể phát hiện suy giảm nhận thức sớm hơn MMSE trong một số trường hợp.
These tests alone cannot diagnose dementia and are used as a first step.
Những bài kiểm tra này không đủ để chẩn đoán sa sút trí tuệ mà chỉ mang tính sàng lọc ban đầu.
Neuropsychological tests
Các bài kiểm tra thần kinh – tâm lý
Doctors may use more comprehensive tests such as MMSE, MoCA, CDR, and others to assess cognition.
Bác sĩ có thể sử dụng các bài kiểm tra chuyên sâu hơn như MMSE, MoCA, CDR… để đánh giá chức năng nhận thức.
What causes cognitive decline?
Nguyên nhân gây suy giảm nhận thức
Cognitive decline can be influenced by:
Suy giảm nhận thức có thể chịu ảnh hưởng bởi:
• high blood pressure (huyết áp cao)
• diabetes (tiểu đường)
• depression (trầm cảm)
• sleep deprivation (thiếu ngủ)
• neurological diseases (bệnh thần kinh)
Genes may account for up to 60–70% of age-related cognitive decline.
Yếu tố di truyền có thể chiếm tới 60–70% nguy cơ suy giảm nhận thức do tuổi tác.
Can I prevent or delay cognitive decline?
Có thể ngăn ngừa hoặc làm chậm suy giảm nhận thức không?
You can support brain health by:
Bạn có thể hỗ trợ sức khỏe não bộ bằng cách:
• eating a healthy diet (ăn uống lành mạnh)
• staying physically active (vận động thường xuyên)
• social engagement (duy trì kết nối xã hội)
• mental stimulation (kích thích trí não)
• limiting alcohol and avoiding smoking (hạn chế rượu bia và tránh thuốc lá)
Takeaway
Kết luận
Cognitive changes are a normal part of aging for many people, but severe decline is not inevitable.
Thay đổi nhận thức là một phần bình thường của quá trình lão hóa, nhưng suy giảm nghiêm trọng không phải là điều không thể tránh khỏi.
By caring for your body and mind, you can protect your brain and support healthy aging.
Bằng cách chăm sóc tốt cho cả cơ thể và tâm trí, bạn có thể bảo vệ não bộ và lão hóa một cách khỏe mạnh.
